Jak układać osobę leżącą w łóżku — pozycje i zmiana pozycji

Osobę leżącą układa się na zmianę na plecach i na bokach, z poduszkami podpierającymi ciało, a pozycję zmienia się regularnie, orientacyjnie co 2–4 godziny, zależnie od stanu skóry i materaca. Na boku chory leży lekko odchylony do tyłu, o około 30 stopni. Pięty powinny wisieć w powietrzu, a kości nie powinny stykać się ze sobą.

Poniżej opisujemy objawy, przy których trzeba wezwać pielęgniarkę lub lekarza, pozycje na plecach i na boku, sposób zmiany pozycji oraz zasady ochrony kręgosłupa opiekuna.

Kiedy wezwać pielęgniarkę lub lekarza?

Skontaktuj się z pielęgniarką lub lekarzem, jeśli na skórze pojawi się zaczerwienienie, które nie blednie po delikatnym uciśnięciu palcem, pęcherz, otarcie lub rana, zwłaszcza na kości krzyżowej, piętach, biodrach i łokciach. Pilnej oceny wymagają też gorączka, duszność, nowe splątanie, obrzęk i ból łydki oraz nagłe osłabienie ręki lub nogi.

Odleżyn nie leczy się na własną rękę ani masażem – opatrunki i dalsze postępowanie ustala pielęgniarka lub lekarz. Przy objawach udaru, duszności lub bólu w klatce piersiowej dzwoń pod 112.

Jak ułożyć osobę leżącą na plecach?

Połóż chorego na środku łóżka, z głową na niewysokiej poduszce. Pod łydki wsuń poduszkę tak, by pięty wisiały w powietrzu, a kolana były lekko ugięte. Ręce oprzyj na poduszkach wzdłuż tułowia. Stopy podeprzyj, aby nie opadały, ale nie dociskaj kołdry do palców. Nie zostawiaj stale wałka pod samymi kolanami.

Stały wałek pod kolanami sprzyja przykurczom w stawach kolanowych i biodrowych. Jeśli chory często zsuwa się w dół łóżka, sprawdź, czy wezgłowie nie jest uniesione zbyt wysoko – na co dzień wystarczy niewielkie uniesienie.

Jak ułożyć osobę leżącą na boku?

Obróć chorego na bok i lekko odchyl go do tyłu, o około 30 stopni, opierając plecy o poduszkę lub zwinięty koc. Dolną nogę zostaw prawie prostą, górną zegnij i połóż na poduszce między kolanami. Dolny bark delikatnie wysuń do przodu, żeby chory nie leżał na nim całym ciężarem. Pięty i kostki nie powinny się stykać.

Ułożenie z lekkim odchyleniem zmniejsza ucisk na wystającą część kości udowej w okolicy biodra (krętarz). Górną rękę oprzyj na poduszce przed tułowiem, a pod głowę podłóż poduszkę o takiej wysokości, by szyja była w linii z kręgosłupem.

Jak bezpiecznie zmienić pozycję chorego w łóżku?

Zapowiedz ruch i poproś chorego, by pomógł, na ile potrafi. Przy obrocie na bok niech zegnie nogi i skrzyżuje ręce na piersi, a ty obracasz go, trzymając za bark i biodro, nie za rękę. Do podciągnięcia w górę łóżka używaj podkładu lub prześcieradła ślizgowego, najlepiej we dwoje. Nie ciągnij chorego po prześcieradle.

1. Przygotuj łóżko. Opuść barierkę po swojej stronie, zablokuj kółka, ustaw łóżko na wysokości swoich bioder.
2. Obrót na bok. Chory zgina nogi, ty kładziesz dłonie na jego barku i biodrze i obracasz go do siebie.
3. Ułożenie. Wsuń poduszki za plecy i między kolana, wyrównaj prześcieradło bez fałd.
4. Podciąganie w górę łóżka. Dwie osoby chwytają podkład po obu stronach na wysokości barków i bioder i na „trzy” przesuwają chorego.

Jeśli chory zgłasza ból lub duszność, przerwij i ułóż go wygodnie z powrotem.

Jak opiekun ma chronić swój kręgosłup?

Ustaw łóżko tak, by materac był mniej więcej na wysokości twoich bioder, i pracuj blisko chorego. Stań w lekkim wykroku, ugnij kolana, plecy trzymaj proste i nie skręcaj tułowia – obracaj się, przestawiając stopy. Przesuwaj chorego, a nie podnoś go. Gdy chory nie pomaga przy zmianie pozycji, poproś o pomoc drugą osobę.

Pomocne są łóżko z regulacją wysokości, prześcieradło ślizgowe i drabinka lub uchwyt nad łóżkiem, jeśli chory ma sprawne ręce. Przy wstawaniu i siadaniu przydadzą się wskazówki z wpisu jak pomóc choremu wstać z łóżka.

Jak fizjoterapeuta może pomóc w opiece nad osobą leżącą?

Fizjoterapeuta w domu chorego pokazuje opiekunom, jak układać go na plecach i na boku, jak obracać i podciągać bez obciążania kręgosłupa oraz jak zapobiegać przykurczom. Prowadzi ćwiczenia oddechowe i ruchowe w łóżku, a gdy to możliwe – naukę siadania i pionizację. Doradza też w wyborze łóżka, materaca i drobnego sprzętu.

Ceny obowiązują od 08.2026. Liczbę wizyt fizjoterapeuta ustala indywidualnie. O ustawieniu łóżka i mebli w pokoju chorego piszemy we wpisie jak przygotować mieszkanie do rehabilitacji domowej.

Podsumowanie

Osobę leżącą układaj na zmianę na plecach i na bokach z odchyleniem ok. 30 stopni, z poduszkami między kolanami i wolnymi piętami, a pozycję zmieniaj regularnie, orientacyjnie co 2–4 godziny. Przesuwaj chorego na podkładzie, nie ciągnij za ręce, a każde nieblednące zaczerwienienie skóry pokaż pielęgniarce lub lekarzowi.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

• European Pressure Ulcer Advisory Panel, National Pressure Injury Advisory Panel, Pan Pacific Pressure Injury Alliance, Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline, 2019.
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Pressure ulcers: prevention and management (CG179), 2014.
• Waters T.R., When is it safe to manually lift a patient?, American Journal of Nursing, 2007.
• National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Stroke rehabilitation in adults (NG236), 2023.