Medycyna ortopedyczna Cyriaxa — co to jest?

Medycyna ortopedyczna Cyriaxa to system badania i leczenia bólu tkanek miękkich i stawów, opracowany przez brytyjskiego lekarza Jamesa Cyriaxa (1904–1985). Jej podstawą jest badanie selektywnego napięcia tkanek, które pomaga ustalić, która struktura – mięsień, ścięgno, więzadło czy torebka stawowa – jest źródłem bólu. Leczenie obejmuje m.in. masaż poprzeczny, mobilizacje i manipulacje.

Poniżej wyjaśniamy, na czym polega badanie według Cyriaxa, jakie techniki stosuje się w leczeniu, przy jakich dolegliwościach się je wykorzystuje, co mówią badania i kiedy metoda nie jest wskazana.

Kim był James Cyriax i na czym polega jego metoda?

James Cyriax był brytyjskim lekarzem, uznawanym za twórcę medycyny ortopedycznej, czyli dziedziny zajmującej się nieoperacyjnym leczeniem bólu narządu ruchu. Uważał, że każdy ból ma konkretne źródło w określonej tkance, a dokładne badanie kliniczne pozwala je wskazać bez zaawansowanej aparatury. Leczenie kieruje się następnie na tę jedną strukturę, np. konkretne ścięgno.

Swoje zasady opisał w podręczniku Textbook of Orthopaedic Medicine, który przez dekady był podstawą szkoleń lekarzy i fizjoterapeutów. Współcześnie metodę nauczają organizacje medycyny ortopedycznej w wielu krajach, a fizjoterapeuci łączą ją z innymi podejściami terapii manualnej i ćwiczeniami.

Jak wygląda badanie według Cyriaxa?

Badanie zaczyna się od wywiadu, a następnie obejmuje ruchy czynne, które pacjent wykonuje sam, ruchy bierne, wykonywane przez terapeutę, oraz ruchy oporowe, czyli napięcie mięśnia bez ruchu. Ból przy ruchu oporowym wskazuje na mięsień lub ścięgno, a ból i ograniczenie przy ruchu biernym – na staw, torebkę lub więzadło. Ocenia się też odczucie końcowe ruchu.

Charakterystycznym pojęciem jest wzorzec torebkowy, czyli typowe dla danego stawu ograniczenie ruchu w kilku kierunkach naraz, wskazujące na zajęcie całego stawu. Wyniki badania fizjoterapeuta porównuje z obrazem typowych uszkodzeń. Jeśli badanie budzi wątpliwości lub wskazuje na poważniejszą przyczynę, pacjent jest kierowany do lekarza na diagnostykę obrazową.

Jakie techniki stosuje się w leczeniu?

Do technik medycyny ortopedycznej należą: masaż poprzeczny głęboki wykonywany palcami w poprzek włókien ścięgna lub więzadła, mobilizacje i manipulacje stawów, trakcja kręgosłupa oraz ćwiczenia. Cyriax stosował także iniekcje, które w Polsce wykonuje wyłącznie lekarz. Celem masażu poprzecznego jest poprawa ruchomości tkanki i zmniejszenie bólu w miejscu przeciążenia lub urazu.

Masaż poprzeczny wykonuje się w precyzyjnie zlokalizowanym miejscu, ustalonym w badaniu, np. przy przyczepie ścięgna przy łokciu. Po technice fizjoterapeuta ponownie wykonuje test, który wcześniej wywoływał ból, by ocenić zmianę. W praktyce techniki Cyriaxa łączy się z ćwiczeniami i edukacją, co opisujemy szerzej we wpisie terapia manualna – na czym polega.

Przy jakich dolegliwościach stosuje się medycynę ortopedyczną?

Medycynę ortopedyczną wykorzystuje się przy przeciążeniach ścięgien, np. łokciu tenisisty i bólu barku, przy uszkodzeniach więzadeł, np. po skręceniu kolana lub kostki, przy ograniczeniu ruchu stawów oraz przy bólu kręgosłupa. Badanie według Cyriaxa jest szeroko stosowane w diagnostyce, natomiast dowody na skuteczność samych technik leczniczych, zwłaszcza masażu poprzecznego, są ograniczone.

Przegląd Cochrane z 2014 r. nie znalazł wystarczających dowodów, by potwierdzić skuteczność masażu poprzecznego przy łokciu tenisisty i bólu bocznej strony kolana. Dlatego nie obiecujemy efektu samej techniki – traktujemy ją jako element szerszego planu z ćwiczeniami. Przykład zastosowania opisujemy we wpisie o łokciu tenisisty.

Ceny obowiązują od 08.2026..

Kiedy techniki Cyriaxa nie są wskazane?

Masażu poprzecznego nie wykonuje się przy infekcji, ranach i chorobach skóry w miejscu zabiegu, zapaleniu kaletki, aktywnym zapaleniu reumatycznym, zaburzeniach krzepnięcia oraz przy podejrzeniu złamania. Manipulacje i mobilizacje mają takie same przeciwwskazania jak w terapii manualnej, m.in. świeże złamania, zaawansowaną osteoporozę, nowotwór w okolicy leczonej i objawy ucisku na rdzeń lub korzenie nerwowe.

Pełna lista przeciwwskazań:

• infekcja, rana, oparzenie, choroba skóry w miejscu zabiegu;
• zapalenie kaletki, ostre zapalenie stawu, aktywna choroba reumatyczna;
• zaburzenia krzepnięcia i leczenie przeciwkrzepliwe;
• świeże złamanie lub jego podejrzenie, zaawansowana osteoporoza;
• nowotwór lub przerzuty w okolicy leczonej;
• zwapnienia w leczonym ścięgnie – według oceny fizjoterapeuty;
• objawy ucisku na rdzeń kręgowy, zespół ogona końskiego, postępujące osłabienie;
• niestabilność stawów i objawy naczyniowe przy technikach na odcinek szyjny.

Podsumowanie

Medycyna ortopedyczna Cyriaxa to system dokładnego badania i leczenia tkanek miękkich oraz stawów, oparty na ruchach czynnych, biernych i oporowych. Badanie jest cenione w diagnostyce, a dowody dla technik leczniczych, np. masażu poprzecznego, są ograniczone, dlatego łączy się je z ćwiczeniami.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

• Cyriax J., Textbook of Orthopaedic Medicine, Vol. 1: Diagnosis of Soft Tissue Lesions, Baillière Tindall, wyd. 8, 1982.
• Loew L.M. i wsp., Deep transverse friction massage for treating lateral elbow or lateral knee tendinitis, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2014.
• Ombregt L., A System of Orthopaedic Medicine, Churchill Livingstone, wyd. 3, 2013.