Rwa udowa czy kulszowa — jak je odróżnić?

Rwę udową od kulszowej najłatwiej odróżnić po miejscu bólu. Rwa kulszowa promieniuje z pośladka po tylnej lub bocznej stronie nogi, często poniżej kolana aż do stopy, i dotyczy zwykle korzeni L5–S1. Rwa udowa obejmuje przód uda, czasem wewnętrzną stronę goleni, i dotyczy wyżej położonych korzeni L2–L4. Rwa udowa występuje znacznie rzadziej.

Poniżej znajdziesz tabelę porównawczą obu dolegliwości, objawy wymagające pilnej wizyty u lekarza, trzy łagodne ćwiczenia z dawkowaniem oraz opis tego, jak wygląda terapia w gabinecie w Rydułtowach i w domu pacjenta.

Czym różni się rwa udowa od kulszowej?

Obie rwy to ból korzeniowy, czyli ból wynikający z podrażnienia korzenia nerwowego w odcinku lędźwiowym, najczęściej przez przepuklinę krążka międzykręgowego lub zwężenie kanału. Różnią się poziomem kręgosłupa i nerwem: rwa kulszowa dotyczy nerwu kulszowego (L4–S3), a rwa udowa nerwu udowego (L2–L4). Stąd inny przebieg bólu w nodze.

Kłopot z rozróżnieniem pojawia się zwykle wtedy, gdy ból jest rozlany albo obejmuje biodro i pachwinę. Poniższa tabela zestawia te same kryteria dla obu rodzajów rwy. To pomoc w rozmowie z fizjoterapeutą lub lekarzem, nie narzędzie do samodzielnej diagnozy.

Jak rozpoznać rwę kulszową?

Rwa kulszowa to ból promieniujący z dolnej części pleców lub pośladka w dół tylnej albo bocznej strony nogi, zwykle poniżej kolana. Często towarzyszy mu drętwienie lub mrowienie stopy, a ból w nodze bywa silniejszy niż ból krzyża. Objawy nasilają się przy siedzeniu, pochylaniu się, kaszlu i kichaniu.

Typowy pacjent opisuje „prąd” lub „ciągnięcie” od pośladka do łydki albo do małego palca czy palucha. Lekarz lub fizjoterapeuta sprawdza wtedy, czy uniesienie wyprostowanej nogi w leżeniu na plecach odtwarza ból w nodze, oraz ocenia siłę mięśni, czucie i odruchy. Więcej o postępowaniu w pierwszych dniach piszemy we wpisie rwa kulszowa — co robić i kiedy iść do fizjoterapeuty.

Jak rozpoznać rwę udową?

Rwa udowa to ból promieniujący z odcinka lędźwiowego do pachwiny i przedniej strony uda, czasem do kolana i wewnętrznej strony goleni. Może jej towarzyszyć osłabienie mięśnia czworogłowego, przez co trudniej wchodzić po schodach albo wstać z niskiego krzesła. Ból często nasila się przy odchylaniu tułowia do tyłu.

Rwa udowa częściej dotyczy osób starszych, u których przyczyną bywa zwężenie kanału kręgowego lub otworów międzykręgowych. W badaniu fizjoterapeuta układa pacjenta na brzuchu i zgina mu kolano. Znajomy ból z przodu uda sugeruje podrażnienie nerwu udowego, ale wynik ocenia się zawsze razem z wywiadem i badaniem neurologicznym.

Czy ból z przodu uda to zawsze rwa udowa?

Nie. Ból z przodu uda mogą powodować także choroba stawu biodrowego, przeciążenie mięśni, ucisk nerwu skórnego bocznego uda (meralgia), przepuklina pachwinowa, a u osób z cukrzycą neuropatia. Ból biodra zwykle nasila się przy rotacji stawu i chodzeniu, a meralgia daje pieczenie po bocznej stronie uda bez osłabienia mięśni.

Dlatego pierwszym krokiem nie jest wybór ćwiczeń z internetu, tylko badanie. Na konsultacji fizjoterapeuta sprawdza ruchomość biodra i kręgosłupa, testy nerwowe oraz siłę mięśni. Jeśli obraz nie pasuje do rwy albo pojawiają się objawy niepokojące, kieruje pacjenta do lekarza. Zasady wyboru specjalisty opisujemy we wpisie ból kręgosłupa: fizjoterapeuta, ortopeda czy neurolog.

Jakie ćwiczenia są bezpieczne przy rwie?

W pierwszych dniach bezpieczne są przede wszystkim spokojny spacer w tolerancji bólu, zmiana pozycji co kilkadziesiąt minut i łagodne ćwiczenia oddechowe oraz ruchowe w odciążeniu. Ćwiczenia rozciągające nerw na siłę nie są dobrym pomysłem. Program pod konkretną rwę fizjoterapeuta dobiera po badaniu, bo przy rwie udowej i kulszowej ulgę dają często inne pozycje.

1. Spacer w tolerancji bólu. 3–4 razy dziennie po 5–10 minut, równym tempem, po płaskim terenie. Wydłużaj o kilka minut co 2–3 dni, jeśli ból w nodze się nie nasila.
2. Oddychanie przeponowe w leżeniu na plecach z nogami na krześle (biodra i kolana zgięte pod kątem prostym). Wdech nosem, brzuch się unosi, wolny wydech ustami. 2 serie po 8 oddechów, 2–3 razy dziennie.
3. Kołysanie miednicy w leżeniu na plecach z ugiętymi nogami. Delikatnie przyklejaj lędźwie do podłoża i rozluźniaj. 10 powtórzeń, 2 serie, 2 razy dziennie, w zakresie bez bólu.

Jeśli ból się nasila lub promieniuje, przerwij ćwiczenie i skonsultuj się z fizjoterapeutą.

Jak fizjoterapeuta leczy rwę udową i kulszową?

Leczenie zaczyna się od konsultacji (180 zł), podczas której fizjoterapeuta zbiera wywiad, bada ruchomość, siłę, czucie i odruchy oraz wyklucza czerwone flagi. Potem dobiera ćwiczenia i pozycje zmniejszające ból, edukuje w zakresie codziennej aktywności i w razie potrzeby stosuje terapię manualną lub metodę McKenziego. Liczbę wizyt ustala się indywidualnie.

W gabinecie „W zdrowym ciele” stosuje się m.in. diagnostykę i ćwiczenia według metody McKenziego, terapię manualną oraz medycynę ortopedyczną według Cyriaxa. Zabiegi fizykalne, takie jak TECAR, mogą być uzupełnieniem, ale nie zastępują ćwiczeń i edukacji.

Podsumowanie

Rwa kulszowa boli z tyłu nogi i dotyczy zwykle korzeni L5–S1, a rwa udowa boli z przodu uda i dotyczy korzeni L2–L4. Objawy „siodła”, kłopoty z pęcherzem i narastające osłabienie nogi wymagają pilnej pomocy lekarskiej. W pozostałych przypadkach punktem wyjścia jest konsultacja fizjoterapeutyczna w gabinecie w Rydułtowach za 180 zł lub wizyta w domu pacjenta, orientacyjnie ok. 200 zł do 5 km.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

• NICE. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). 2016, aktualizacja 2020.
• Jensen RK i wsp. Diagnosis and treatment of sciatica. BMJ. 2019;367:l6273.
• Finucane LM i wsp. International framework for red flags for potential serious spinal pathologies. JOSPT. 2020;50(7):350–372.